ตัวแปรและชนิดของตัวแปร

ตัวแปร

คือ คุณลักษณะที่เปลี่ยนแปลงได้ ขึ้นอยู่กับความแตกต่างเฉพาะบุคคลหรือกลุ่มตัวอย่าง เช่น อุณหภูมิของร่างกาย การนับถือศาสนา รายได้ อายุ ความสูง เป็นต้น ตัวแปรคุณลักษณะเหล่านี้จะเปลี่ยนแปลงไปในแต่ละบุคคล
กลุ่มนักศึกษา 5 คน ที่เลือกมาจากนักศึกษาในระดับปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง ได้ข้อมูลมาดังนี้

คนที่GPAเพศชั้นปีที่ วิชาเอกจำนวนหน่วยกิตที่ลงทะเบียน
1
2
3
4
5
2.0
2.3
2.9
2.7
2.6
หญิง
หญิง
ชาย
ชาย
หญิง
1
2
2
1
3
จิตวิทยา
คณิตศาสตร์
อังกฤษ
อังกฤษ
ธุรกิจศึกษา
16
15
17
15
19

ตัวแปรที่อยู่ในตัวอย่างนี้ประกอบด้วยตัวแปรเกรดเฉลี่ย (GPA), เพศ, ชั้นปี, วิชาเอก, จำนวนหน่วยกิตที่ลงทะเบียน จากคุณลักษณะของตัวแปรแต่ละตัว ในความจริงเราต้องการพิจารณา GPA ของนักเรียนทั้งหมดในมหาวิทยาลัย ซึ่งก็คือประชากรที่เราสนใจศึกษา แต่มีเพียง GPA ที่วัดจากกลุ่มตัวอย่างเพียง 5 คน ที่ถูกเลือกจากประชากรทั้งมหาวิทยาลัย
ตัวแปรที่สองที่สอบวัดกลุ่มตัวอย่าง คือ เพศ สามารถเป็นไปได้เพียง 1 ประเภทใน 2 ประเภทคือ เพศชายหรือเพศหญิง ตัวแปรเพศเป็นตัวแปรที่ไม่ให้ค่าเป็นตัวเลข ซึ่งคล้ายกับตัวแปรที่สามและสี่คือ ชั้นปีและวิชาเอก ตัวแปรชั้นปีจะแบ่งได้ 4 ประเภท (ชั้นปีที่ 1, 2, 3 และ 4) และตัวแปรวิชาเอกแบ่งได้มากเท่ากับจำนวนวิชาเอกที่เปิดสอนในระดับปริญญาตรีของมหาวิทยาลัยแห่งนี้ ตัวแปรสุดท้ายเป็นจำนวนหน่วยกิตที่ลงทะเบียนเรียน จะให้ค่าเป็นตัวเลข เป็นชุดของตัวแปรเชิงปริมาณ
คุณสามารถบอกความแตกต่างระหว่างตัวแปรเดียวและตัวแปรพหุที่วัดจากกลุ่มตัวอย่างได้หรือไม่? จากตัวอย่างในตารางนี้
ลองสังเกตตัวแปรต่าง ๆ ของตารางนี้ จะเห็นว่ามีทั้งที่เป็นตัวเลขและไม่ใช่ตัวเลข

ตัวแปรที่ไม่ใช่ตัวเลข แต่เป็นตัวแปรที่ข้อมูลมีลักษณะเป็นการแบ่งประเภทให้เห็นถึงความแตกต่างของกลุ่มตัวอย่างแต่ละกลุ่ม เรียกว่า "ตัวแปรเชิงคุณภาพ" (Categorical or Qualitative) เช่น ศาสนา, อาชีพ, สถานภาพสมรส, ระดับการศึกษา ฯลฯ และจากตารางข้างต้น ตัวแปรเพศ, ชั้นปี และวิชาเอก ล้วนแล้วคือตัวแปรเชิงคุณภาพทั้งสิ้น
ตัวแปรใดถูกวัดมามีค่าเป็นตัวเลขแสดงให้เห็นถึงปริมาณความมากน้อย ตัวแปรนั้นจะเรียกว่า "ตัวแปรเชิงปริมาณ" (Numerical or Quantitative) เช่น จำนวนบุตร, รายได้, คะแนนสอบ, ราคาสิ่งของ ฯลฯ และจากตารางข้างต้น ตัวแปร GPA และจำนวนหน่วยกิตที่ลงทะเบียน ล้วนแล้วคือตัวแปรเชิงปริมาณทั้งสิ้น
ตัวแปรเชิงปริมาณ เช่น จำนวนบุคคลในครอบครัว, จำนวนสินค้าที่จำหน่ายไป, จำนวนผู้ใช้บริการรถประจำทาง ฯลฯ จะสามารถวัดค่าได้เป็นจำนวนนับ (0, 1, 2, ...) ตัวแปรที่วัดค่าได้เป็นเลขจำนวนนับนี้จะเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "ตัวแปรไม่ต่อเนื่อง" (Discrete) สำหรับตัวแปรเชิงปริมาณเช่น ส่วนสูง น้ำหนัก ระยะเวลา อุณหภูมิ ฯลฯ จะสามารถวัดค่าได้เป็นเลขจำนวนจริง ตัวแปรที่วัดค่าได้เป็นเลขจำนวนจริงนี้ จะเรียกอีกเชื่อหนึ่งว่า "ตัวแปรต่อเนื่อง" (Continuous)

เอกสารชุดนี้จัดทำโดย : ฉัตรศิริ ปิยะพิมลสิทธิ์. เมษายน ๒๕๔๔